Το Σαλάτς του Κιλκίς

Η αναδημοσίευση και «επικαιροποίηση» ενός παλαιότερου άρθρου για το Σαλάτς του Κιλκίς από το blogforum «Πόντος και Αριστερά» τράβηξε την προσοχή μου και με οδήγησε σ’ αυτή τη δημοσίευση.

Πριν ενάμιση περίπου χρόνο ο Δήμος του Κιλκίς διοργάνωσε Πανελλήνιο ανοιχτό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών για την «Ανάπλαση της περιοχής Σαλάτς», της πόλης του Κιλκίς (3 Μαΐου 2007). Από τότε, ελάχιστα έχουν γίνει. Το Σαλάτς όμως παραμένει τόπος αναμνήσεων της πρώτης και δεύτερης γενιάς προσφύγων απ’ τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι του οικογενειακού μας φίλου και διδασκάλου Θανάση Δ. Χατζημητάκου*, από το βιβλίο του «Κιλκισιώτικες Αναμνήσεις» (εκδ. Δήμου Κιλκίς, 2005), μια συλλογή δημοσιευμένων σε τοπικές εφημερίδες αναμνήσεων, από την «πόλη των νεανικών του χρόνων». Η γραφή θυμίζει αρκετά «δικτυακή αφήγηση» – σα να βγήκε από τις ιστοσελίδες κάποιου blog των ημερών μας και έχει έντονο λαογραφικό χαρακτήρα. Πιστεύω πως αν και ο κύριος στόχος του συγγραφέα είναι το αναγνωστικό κοινό της πόλης, διαβάζεται ευχάριστα απ’ τον καθένα. Ελπίζω τέλος, εν μέσω του θέρους να σας δροσίσει με τα «κρύα, κρυστάλλινα νερά του» και την επόμενη φορά που θα προσπεράσετε την πόλη μας βιαστικά, να μπείτε στον κόπο να κάνετε μια παράκαμψη και να αναζητήσετε «μαργαριτάρια» του προπερασμένου αιώνα, όπως το Σαλάτς και την εκκλησία του Αη-Γιώργη.

Σαλάτς, Κιλκίς

[photo via Πόντος και Αριστερά | License: FU]

Στα ανατολικομεσημβρινά του Κιλκίς βρίσκεται το Σαλάτς, η βρύση των χρόνων της τουρκοκρατίας με επιγραφή στην τουρκική γλώσσα σε αραβική γραφή. Ο αείμνηστος Αριστείδης Σιδέρης στη σελίδα 171 του βιβλίου του «Άσβηστες μνήμες» ερμηνεύει την τουρκική λέξη Σαλάτς προσωρινό εξοχικό, αναψυκτήριο για πώληση οπωρικών, καφέ, αναψυκτικών. Στο βιβλίο πάλι του Γιώργου Εχέδωρου «Ιστορία του Κιλκίς», β’ έκδοση, στη σελίδα 548, βρίσκουμε την ερμηνεία γλυφοπηγή – πηγή με γλυφό νερό.

Δυστυχώς δεν κατέχω την τούρκικη γλώσσα, για να πω αν η μία ή άλλη ερμηνεία είναι σωστή, θα αναφέρω όμως τη μετάφραση της επιγραφής, όπως τη διασώζει ο Σιδέρης κατά ανάγνωση του υπαίθριου φωτογράφου με την κάσα και το τρίποδο Ματθαίου Παπαδόπουλου, του πατέρα του γνωστού μας εμπόρου και συμμαθητή μου, του Λεωνίδα Παπαδόπουλου, που για πολλά χρόνια συνέχισε την εμπορία των νεωτερισμών Φελέκη στο Κιλκίς: «Εύχεσθε για τους κτήτορες αυτής της πηγής 1199». Το 1199 είναι το έτος που χτίστηκε το Σαλάτς μετά από την Εγίρα (=μετανάστευση) του προφήτη Μωάμεθ από τη Μέκκα, τη γενέτειρά του, στη Μεδίνα, αρχή της χρονολογίας των Μωαμεθανών, που συμπίπτει με τη χριστιανική χρονολογία 622 μ.Χ. Για να συνεννοούμαστε λοιπόν «χριστιανικά», το Σαλάτς χτίστηκε το 1821, τη χρονιά της μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης.

Ο τόπος που έχτισαν τη βρύση τότε οι Τούρκοι πρέπει να ήταν εξοχή, πέρα από την τούρκικη συνοικία και τους μπαχτσέδες για τις ανάγκες ύδρευσης της περιοχής. Εξάλλου όλες οι παλιές βρύσες του Κιλκίς από τα χρόνια της τουρκοκρατίας βρίσκονταν στο τμήμα από τη σημερινή πλατεία Δημαρχείου και το Λουτρό μέχρι το Σαλάτς. Προφανέστατα στα ριζά του Λόφου του Αγίου Γεωργίου, ίσως κάτω από το Β’ Δημοτικό Σχολείο, το Ντάνεφ, να υπήρχε υδροφόρος ορίζων που τροφοδοτούσε όλες τις βρύσες από το Λουτρό μέχρι το Σαλάτς και να συνεχίζει μέχρι σήμερα να δίνει τα νερά του στην ιστορική για το Κιλκίς βρύση.

Στα χρόνια που ήμουν παιδί υπήρχαν στο Σαλάτς, όπως και σήμερα, δύο στέρνες˙ η μία χαμηλή για το πότισμα των ζώων των μικρών και το πλούσιο νερό της βρύσης για την ύδρευση των κατοίκων η άλλη υψηλή, μεγάλη και βαθιά, εγκάρσια στην πρώτη, για άλογα, βόδια και αγελάδες και βουβάλια με δύο κρουνούς κάτω ακριβώς από την επιγραφή, που έχυναν πλούσια τα νερά τους μέσα στη στέρνα.

Λίγο πιο κάτω από το Σαλάτς, στην αρχή του ρέματος του Προφήτη Ηλία, όπου χύνονταν τα νερά της βρύσης, υπήρχαν τα σφαγεία της πόλης, που δεν ξέρω αν για τις ανάγκες τους χρησιμοποιούσαν τα νερά του Σαλάτς. Πάντως αυτά, καθώς ξεχείλιζαν από τις δύο στέρνες σχημάτιζαν ρυάκι και πότιζαν και τους μπαξέδες που καλλιεργούσαν οι Κιλκισιώτες στα πρανή του ρέματος.

Κι έρχονταν οι γεωργοί με τα κάρα τους, κυρίως μες στο Μάιο με τη μεταφύτευση του καπνού στα χωράφια, και γέμιζαν σε σιδερένια βαρέλια νερό τρία και τέσσερα πλαγιαστά ή πέντε με έξι όρθια και αργά και σταθερά τα βόδια τα έσερναν στο χωραφόδρομο, για να ποτίσουν τα νεαρά φυντάνια του καπνού ν’ αντέξουνε την ξηρασία του στεγνού χωραφιού, να δέσει η ρίζα τους γερά στο χώμα, να δυναμώσουν τα φύλλα και στο κατακαλόκαιρο ν’ αρχίσουν τη συγκομιδή και την επεξεργασία τους.

Καμιά φορά κατέληγαν στο Σαλάτς για πλύσιμο και τα λίγα αυτοκίνητα της πόλης – κυρίως τα ταξί της πιάτσας. Το καλντερίμι γύρω από τις στέρνες δεν ήταν φαρδύ και λάσπωνε το χώμα γύρω απ’ το Σαλάτς μ’ αυτό το υπαίθριο, αλλ’ όμως ανέξοδο καθάρισμά τους.

*

Τα νερά του Σαλάτς ήσαν ευλογία για τα αγόρια τα πριν από τον Πόλεμο, της Κατοχής και του μεταπολεμικού Κιλκίς. Μακριά από τη θάλασσα, μακριά από ποτάμια κι από λίμνες, χωρίς τη δυνατότητα του παραθερισμού σε παραθαλάσσια μέρη, με τις πρώτες ζέστες του καλοκαιριού – προπάντων με το κλείσιμο των σχολείων – όλα σχεδόν τα αγόρια της πόλης δροσίζονταν στη μεγάλη στέρνα του Σαλάτς. Απαραιτήτως έπρεπε να κολυμπάς, γιατί τα νερά της στέρνας ξεπερνούσαν σε ύψος το ενάμιση μέτρο. Μ’ ένα σωβρακάκι μόνο – συνήθως μαύρο της γυμναστικής – κάναμε βουτιές από το κράσπεδο της στέρνας και δροσιζόμασταν κι ευφραίνονταν η ψυχή και το σώμα μας μες στα κρυστάλλινα και κρύα νερά κι ο περαστικός τά ‘χανε με τον πανζουρλισμό από φωνές, επιφωνήματα, πλαταγίσματα μες στα νερά, βρισιές, σπρωξίματα, γέλια και χάχανα και χωρατά και τσιρίδες. Η χαρά της δροσιάς και της ξενοιασιάς μέσα στην κάψα του καλοκαιριού έτρεφε το πνεύμα, χάριζε ευεξία, στύλωνε τη νέα γενιά των προσφύγων ν’ αντέξουν την ανέχεια, τη στέρηση, ίσως την πείνα της Κατοχής, άνδρωνε τους νέους βλαστούς σε φυτά ανθεκτικά, που θά ‘διναν καρπούς – κι έδωσαν πράγματι πολλούς καρπούς και χάρις στη δροσιά των νερών του Σαλάτς.

* Ο Θανάσης Δ. Χατζημητάκος γεννήθηκε στο Κιλκίς το 1933, σπούδασε φιλολογία στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, υπηρέτησε καθηγητής σε Γυμνάσια και Λύκεια της Μακεδονίας και συνταξιοδοτήθηκε Λυκειάρχης. Ζει μόνιμα στο Κιλκίς.

Ασχολείται με τη συγγραφή από χρόνια. Έργα του ποιητικά και πεζά δημοσιεύτηκαν και δημοσιεύονται σε περιοδικά και εφημερίδες. Είναι ερασιτέχνης μουσικός, κατέχει πτυχίο βυζαντινής μουσικής και συνθέτει τραγούδια – παρουσίασε στο Κιλκίς δύο συναυλίες τραγουδιών του στα 1999 και 2001.

Το κείμενο «Το Σαλάτς» γράφτηκε στις 20.6.2002 και δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στην εφημερίδα «Πρωϊνή» του Κιλκίς στις 12.7.2003.

Αναδημοσιεύεται με την άδεια του συγγραφέα.

Advertisements

~ από Mara Lisha στο Ιουλίου 30, 2008.

2 Σχόλια to “Το Σαλάτς του Κιλκίς”

  1. Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο του Χ»μητάκου.

    Να σου θέσω ένα ερώτημα;

    Ο συγγραφέας γράφει:

    «Εξάλλου όλες οι παλιές βρύσες του Κιλκίς από τα χρόνια της τουρκοκρατίας βρίσκονταν στο τμήμα από τη σημερινή πλατεία Δημαρχείου και το Λουτρό μέχρι το Σαλάτς.»

    Μορείς να μου ορίσεις το σημείο που βρίσκεται σήμερα το «Λουτρό»;

    Μ-π

  2. Κατ’ αρχάς να ζητήσω συγνώμη που λόγω υποχρεώσεων δε βρήκα το χρόνο να διαθέσω φωτογραφίες από το σημερινό Σαλάτς και παρέθεσα δική σας.

    Το Λουτρό που αναφέρει ο κος Χατζημητάκος προφανώς είναι το κτίσμα που βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή της πλατείας Δημαρχείου (ο χώρος της Δημοτικής Λαϊκής Αγοράς). Σύμφωνα με πληροφορίες από το οικογενειακό μου περιβάλλον είναι πίσω από την οδό Βασίλη Ρώτα. (βλ. χάρτη: http://www.dhmoskilkis.gr/neo_neo/map.html).
    Θα προσπαθήσω να επανέλθω με φωτογραφικό υλικό σύντομα, ίσως και για το Λουτρό.

    Υ.Γ. Καλώς ήλθατε στην παρέα μας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: